Yalova’da olası büyük bir deprem öncesinde iletişim altyapısının dayanıklılığı yeniden tartışma konusu oldu. Uzmanların yıllardır vurguladığı deprem riski karşısında, binaların üzerine veya yapıların kritik bölümlerine kurulan baz istasyonlarının deprem sırasında devre dışı kalması halinde iletişim altyapısının nasıl sürdürüleceği merak ediliyor.
Marmara Bölgesi’nin önemli deprem kuşaklarından biri üzerinde bulunan Yalova, geçmişte yaşadığı büyük depremler nedeniyle afetlere hazırlık konusunda kritik kentler arasında yer alıyor. Ancak deprem hazırlığı yalnızca binaların güçlendirilmesi veya toplanma alanlarının oluşturulmasıyla sınırlı değil. Afet anında sağlık, güvenlik, arama-kurtarma ve koordinasyon faaliyetlerinin sürdürülebilmesi için kesintisiz haberleşme altyapısı da hayati önem taşıyor.
Özellikle cep telefonu şebekeleri, internet bağlantıları ve baz istasyonlarının dayanıklılığı, olası bir Marmara depreminde en kritik altyapı başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.
Yalova’da Baz İstasyonları Deprem Sonrasında Ne Kadar Dayanıklı?
Deprem sırasında iletişim altyapısının çalışabilmesi için yalnızca baz istasyonunun kendisinin ayakta kalması yeterli değil. İstasyonun enerji, fiber veya diğer transmisyon bağlantıları, saha ekipmanları ve bağlı olduğu şebeke unsurlarının da çalışmaya devam etmesi gerekiyor.
Bu nedenle bir binanın çatısında veya yapıya entegre biçimde bulunan baz istasyonunun fiziksel olarak zarar görmemesi tek başına yeterli olmayabilir. İstasyonun bulunduğu bina ağır hasar aldığında, elektrik kesildiğinde veya istasyonun bağlı olduğu iletişim altyapısı zarar gördüğünde mobil haberleşme hizmeti de kesintiye uğrayabilir.
Tam da bu noktada Yalova açısından farklı bir model tartışmaya açılıyor:
Baz istasyonlarının önemli bir bölümünün deprem riski bulunan yapılardan bağımsız, özel olarak tasarlanmış ve afet dayanımı yüksek alanlarda konumlandırılması mümkün mü?
Bina Yıkılsa Bile Haberleşme Devam Edebilir mi?
Deprem sırasında bir binanın yıkılması veya ağır hasar alması, üzerinde bulunan iletişim ekipmanlarının da hizmet dışı kalmasına neden olabilir. Buna karşılık bağımsız kuleler, özel saha yapıları ve alternatif enerji sistemleriyle desteklenen istasyonların yaygınlaştırılması, haberleşme altyapısının tek bir yapıya bağımlılığını azaltabilir.
Buradaki temel yaklaşım oldukça basit:
Bina zarar gördüğünde baz istasyonu da zarar görmek zorunda olmamalı.
Bunun için deprem bölgelerinde kritik iletişim noktalarının;
- Deprem yönetmeliklerine uygun bağımsız taşıyıcı sistemlere,
- Yedek enerji kaynaklarına,
- Jeneratör ve batarya sistemlerine,
- Alternatif transmisyon bağlantılarına,
- Fiber bağlantıya ek kablosuz yedek iletişim hatlarına,
- Uydu destekli haberleşme altyapısına,
- Afet durumunda önceliklendirilmiş iletişim kapasitesine,
- Mobil ve taşınabilir baz istasyonu desteğine
sahip olması gerekiyor.
6 Şubat Depremleri Haberleşme Altyapısının Önemini Bir Kez Daha Gösterdi
6 Şubat 2023’te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler, büyük afetlerde haberleşme altyapısının ne kadar kritik olduğunu Türkiye’nin tamamına bir kez daha gösterdi. On binlerce binanın yıkıldığı, enerji ve ulaşım altyapısının ağır hasar gördüğü bölgelerde mobil haberleşme şebekeleri de yoğunluk, enerji kesintileri, saha hasarları ve ulaşım problemleri nedeniyle ciddi baskı altında kaldı.
Afetin ilk saatlerinde milyonlarca insanın aynı anda yakınlarına ulaşmaya çalışması, normal şartlarda kullanılan mobil şebeke kapasitesinin çok üzerinde bir trafik oluşturdu. Bu durum, deprem sonrası haberleşmenin yalnızca “baz istasyonu ayakta mı?” sorusundan ibaret olmadığını ortaya koydu. Asıl mesele; baz istasyonundan veri merkezlerine, enerji kaynaklarından transmisyon hatlarına kadar bütün iletişim zincirinin afet koşullarında çalışmaya devam edebilmesi.
17 Ağustos 1999 Yalova Depremi Hafızalardaki Yerini Koruyor
Yalova açısından haberleşme konusu yalnızca teknik bir tartışma değil. 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi, kentte büyük bir yıkıma neden olurken haberleşme sistemlerinin de afet koşullarında ne kadar kırılgan olabileceğini gösterdi. Depremin ardından vatandaşların yakınlarından haber almaya çalışması, telefon hatlarının yoğunluk nedeniyle kullanılamaması ve iletişim sorunları, felaketin en ağır boyutlarından biri olarak hafızalara kazındı.
Aradan geçen yıllarda teknoloji büyük ölçüde değişti. Bugün akıllı telefonlar, 4G ve 5G teknolojileri, fiber internet, uydu iletişimi, yapay zeka destekli sistemler ve insansız hava araçları hayatın bir parçası haline geldi.
Ancak afet sırasında temel soru hâlâ aynı:
“Enkaz altında veya deprem bölgesinde kalan vatandaş nasıl haber verecek?”
Reklamlardaki Kesintisiz İletişim Vaadi ile Gerçek Hayat Arasındaki Fark
Mobil operatörler tarafından dönem dönem afet ve acil durumlarda iletişimi destekleyen teknolojiler, acil iletişim çözümleri ve drone tabanlı baz istasyonu uygulamaları kamuoyuna duyuruluyor. Örneğin bir operatör drone ile deprem bölgesinde kesintisiz iletişim hizmeti ile havadan haberleşme sağlayan çözümler, mobil altyapının zarar gördüğü bölgelerde geçici iletişim kapasitesi oluşturma açısından önemli bir teknoloji kullanacağının reklamlarını yapmasına rağmen o cihazlar hiç görünmedi.
Ancak burada kritik nokta, bu tür sistemlerin kalıcı altyapının yerine geçip geçmediği. Çünkü büyük bir depremde milyonlarca kişinin aynı anda iletişim kurmaya çalıştığı bir senaryoda yalnızca birkaç taşınabilir veya hava destekli sistemin yeterli olması beklenemez. Bu sistemler, kalıcı ve dayanıklı iletişim altyapısının tamamlayıcısı olarak planlanmalı.
“Deprem Anında Kesintisiz İletişim” Gerçekten Mümkün mü?
Teknik açıdan hiçbir haberleşme sisteminin mutlak anlamda yüzde 100 kesintisiz çalışacağını garanti etmek mümkün değil. Ancak afet dayanıklılığı açısından hedef, tek bir arızanın bütün sistemi devre dışı bırakmasını önlemek olmalı.
Bunun için haberleşme altyapısında “yedeklilik” kavramı büyük önem taşıyor. Bir baz istasyonu devre dışı kaldığında çevredeki diğer istasyonların kapsama alanını genişletebilmesi, enerji kesildiğinde jeneratör ve bataryaların devreye girmesi, fiber bağlantı koptuğunda alternatif transmisyon kanallarının kullanılabilmesi ve gerektiğinde uydu bağlantısının devreye alınması gerekiyor. Yani sistem tek bir noktaya bağlı olmamalı.
Yalova İçin Bağımsız Afet Haberleşme İstasyonları Kurulabilir mi?
Yalova’da özellikle deprem açısından kritik bölgelerde Afet Haberleşme İstasyonları oluşturulması gündeme alınabilir. Bu istasyonlar klasik baz istasyonlarından farklı olarak yalnızca ticari mobil iletişim amacıyla değil, afet yönetimi için stratejik haberleşme noktaları olarak tasarlanabilir.
Örneğin bir afet haberleşme merkezinde;
4G/5G mobil baz istasyonu + fiber internet + uydu internet + jeneratör + yüksek kapasiteli batarya + telsiz sistemi + acil durum Wi-Fi + uydu telefonu + yerel veri sunucusu aynı merkezde bulunabilir. Böyle bir altyapı, şehir genelindeki haberleşme sisteminin tamamen çökmesi halinde alternatif bir iletişim ağı oluşturabilir.
Baz İstasyonları İçin “Bağımsızlık” Modeli Neden Önemli?
Yalova gibi deprem riski yüksek kentlerde iletişim altyapısının mümkün olduğunca binalardan bağımsız hale getirilmesi, üzerinde düşünülmesi gereken modellerden biri. Örneğin şehir içinde belirlenen stratejik noktalara kurulacak bağımsız haberleşme kuleleri;
- Hastaneleri,
- İtfaiye merkezlerini,
- Emniyet birimlerini,
- AFAD koordinasyon noktalarını,
- Toplanma alanlarını,
- Belediyeleri,
- Kritik ulaşım merkezlerini
yedek haberleşme ağı üzerinden birbirine bağlayabilir. Bu sistemin ticari mobil şebekelerden tamamen bağımsız olması şart değil. Tam tersine, ticari operatörlerle entegre çalışması sistemin kapasitesini artırabilir.
Operatörlerin Sorumluluğu Nerede Başlıyor?
Burada önemli bir soru da mobil iletişim şirketlerinin afet hazırlığı konusundaki sorumluluğu. Vatandaşlar mobil haberleşme hizmeti için düzenli olarak ücret ödüyor. Dolayısıyla afet dönemlerinde iletişim altyapısının mümkün olduğunca dayanıklı olması yalnızca teknik bir beklenti değil, aynı zamanda toplumsal bir gereklilik olarak görülüyor.
Özellikle deprem riski yüksek bölgelerde operatörlerin yalnızca günlük kullanıcı kapasitesine göre değil, afet senaryolarına göre de altyapı planlaması yapması gerekiyor. Bu kapsamda kamu kurumları tarafından da operatörlere yönelik dayanıklılık kriterlerinin, yedekleme şartlarının ve afet sonrası hizmet sürekliliği standartlarının daha açık biçimde belirlenmesi tartışılabilir.
Yalova’da Artık Yeni Bir Haberleşme Modeline İhtiyaç Var
Yalova’nın deprem geçmişi, Marmara Bölgesi’ndeki sismik risk ve kent nüfusunun iletişim teknolojilerine bağımlılığı birlikte değerlendirildiğinde, haberleşme altyapısının klasik baz istasyonu yaklaşımının ötesinde ele alınması gerekiyor.
Geleceğin afet haberleşme sistemi yalnızca bir kule ve antenlerden oluşmamalı. Enerji, internet, mobil iletişim, telsiz, uydu, yapay zeka ve alternatif veri iletişiminin birlikte çalıştığı çok katmanlı bir haberleşme mimarisi kurulmalı.
Çünkü deprem sonrasında ilk dakikalar ve ilk saatler hayati önem taşıyor. Bir vatandaşın “İyiyim” mesajını ailesine gönderebilmesi, enkaz altında kalan bir kişinin konumunu bildirebilmesi veya arama-kurtarma ekiplerinin koordinasyon sağlayabilmesi bazen bir baz istasyonunun çalışıp çalışmamasına bağlı olabilir.
Asıl Soru: Deprem Olmadan Önce Neden Hazırlanmıyoruz?
Yalova’nın geçmişi ortada. 17 Ağustos 1999 depremi unutulmadı. 6 Şubat 2023 depremleri Türkiye’ye yeni dersler verdi. Teknoloji ise 1999’a kıyasla çok daha gelişmiş durumda. Bugün yapay zeka ile saniyeler içinde büyük veri analizleri yapılabiliyor, insansız hava araçlarıyla görüntü aktarılabiliyor, uydu üzerinden internet bağlantısı kurulabiliyor ve taşınabilir baz istasyonlarıyla geçici kapsama alanları oluşturulabiliyor.
Buna rağmen afet sırasında iletişimin kesilmesi hâlâ ciddi bir risk olarak karşımızda duruyor. Bu nedenle Yalova’da tartışılması gereken konu yalnızca “Hangi operatör daha iyi çekiyor?” olmamalı.
Asıl soru şu:
Büyük Marmara depreminde şehirdeki binaların önemli bölümü hasar gördüğünde, elektrik kesildiğinde ve mevcut baz istasyonlarının bir kısmı devre dışı kaldığında Yalova’nın haberleşmesi nasıl devam edecek?
Bu sorunun cevabı depremden sonra değil, depremden önce hazırlanmalı. Çünkü afet anında yeni bir baz istasyonu kurmak için zaman olmayabilir. Bugün kurulacak bağımsız, yedekli ve çoklu haberleşme altyapısı ise yarın yaşanabilecek bir felakette yalnızca telefon görüşmelerini değil, arama-kurtarma çalışmalarını, sağlık hizmetlerini, güvenlik koordinasyonunu ve vatandaşların yakınlarına ulaşmasını doğrudan etkileyebilir.
Yalova için artık mesele daha güçlü bir mobil internet değil. Mesele, deprem olduğunda iletişimin ayakta kalıp kalamayacağı.
